Gratis verzending Slijpwinkel
<
Gratis verzending vanaf 50,-
Voor 16:00 uur besteld, direct verzonden
30 dagen bedenktijd
Shopping Cart

Geschiedenis Van Het Mes: Messen Als Statussymbool

De dag dat ik een mes cadeau had gekregen vergeet ik niet zo snel meer. Het was namelijk een echte  Sabatier, een van de bekendste merken die er te vinden valt. Het materiaal zal, zolang het goed behandeld wordt, een leven lang plezier bieden. Veel vrienden en collega’s wierpen jaloerse blikken richting mij en mijn mes, ik was er dan ook ontzettend trots op. Door dit pronkstuk ben ik in de geschiedenis gedoken om meer te weten te komen over dit statussymbool in de keuken.
In de afgelopen jaren is er naar mijn idee steeds meer aandacht gekomen voor koken, wat de status van het mes ten goede is gekomen. Tv koks als Gordon Ramsay en Jamie Oliver laten zien hoe je met het mes door een uitje heen kan vliegen.

Met wat literatuur over de geschiedenis van het mes heb ik vooral gezocht naar de obsessie voor dit gereedschap. Met dit artikel wil ik aan kunnen geven wat voor status het mes door de jaren heen in en rondom de keuken heeft gehad.

De Eerste Boeken Uit de Keuken

Een van de oudste boeken die ik vond was van John Russel, The Boke of Nurture (ca. 1450). Er wordt beschreven hoe een butler meerdere messen bij zich moet dragen. Naast een scherp broodmes zou deze een gepolijst mes bij zich moeten dragen om de hoeken van het bord van brood bij te snijden.  Deze borden van brood waren enkele dagen oud en waren niet bedoeld om op te eten, maar om vlees op te presenteren.

Mes als Statussymbool
Een zilveren présentoir dat gebruikt werd om plakken uit te serveren.

De Honesta Voluptate et Valitudine (Voor echt genot en gezondheid, 1475) is een kookboek dat stamt uit de middeleeuwen. Platina schrijft hierin hoe hij het keuken personeel leert over het eetgerei op tafel:
“Let a servant scrub the knives and sharpen their points so that diners will not be delayed by dullness of iron.”(Scully, 1995, 173)
[Laat een dienaar de messen boenen, en slijpen, zodat het diner niet wordt uitgesteld door de botheid van het ijzer].
Bij het eetgerei zou de gastheer gebruik moeten maken van een présentoireen decoratief zilveren mes met een stalen rand en een stevig handvat. Hiermee kon de gastheer de gesneden plakken uitdienen aan zijn gasten.

Uitbenen van vlees werd in 1581 besproken als het nieuwe hoogtepunt in het presenteren van eten. Vincenzo Cervio’s Il Trinciante (De Uitbener) legde uit hoe een kalkoen met een vork opgetild kon worden om het in de lucht uit te benen.

Il Trinciante
Twee pagina’s uit Il Trinciante van Vincenzo Cervio over het uitbenen van een kalkoen.

Messen gaven in het Tudor tijdperk zo veel status dat gastheren hun messen verpakt op tafel lieten liggen. De messen die Henry VIII op tafel had liggen werden beschreven als:
“Garnished with sundry emeralds and pearls and rubies about the neck and divers amethysts, jacynths and balases upon the foot thereof furnished with knives having diamonds at the ends.” (Wilson 1991, 70).
[Bedekt met diverse smaragden, parels en robijnen rond de nek en diverse amethisten, hyacinten en spinellen rondom de voet en op het eind bedekt met diamanten]

Messen en Godsdiensten

Messen stonden symbool voor mannelijkheid, eer en macht. Als iemand destijds een eed aflegde tegenover religieuze instanties, werd daarbij ook een mes overhandigd als blijk van goed vertrouwen (Clanchy, 2013, 253-293). Een dergelijke overhandiging vond plaats in Parijs, toen een landeigenaar zijn land doneerde, waar vervolgens de Notre Dame kathedraal op gebouwd werd. Het mes dat de jonge hoveling kreeg diende ook gelijk als cadeau voor zijn vrouw.
Een minder bekend, maar beter voorbeeld, omdat het nog steeds bestaat, is het gebroken mes van Stephen de Bulmer. Dit geschenk wordt bewaard in het Durham cathedral.

Koninklijke Aandacht Voor Het Tafelmes

Eerste tafelmes
Het eerste ronde tafelmes werd bedacht door Kardinaal de Richelieu.

Tegen het einde van de Renaissance kwam er verandering in de vorm van het mes. Steeds meer mensen vervingen hun puntige en grove messen en er ontstonden diverse stijlen in huishoudelijke messen. Dit kwam met name door Louis XIII, een kieskeurige Franse koning. Louis XIII legde een verbod op wapens rondom de eettafel tijdens zijn toetreden in 1610. Dit zorgde natuurlijk voor problemen bij het snijden van het eten tijdens het diner. Hierdoor kwam de adviseur van Louis, Kardinaal de Richelieu, met het concept van het eerste tafelmes met rond uiteinde.

Messen Wetten in de Middeleeuwen

Messen geschiedenis
Vieze en roestige messen werden met de punt naar beneden, samen met wat polijstpoeder, in deze wasmachine gelegd. Als er aan de hendel gedraaid werd deden de harde borstels van binnen het werk.

Ondanks dat ronde messen de voorkeur kregen op tafel bleef het belangrijk om messen te slijpen. Iedere mes eigenaar was wel in het bezit van een type wetsteen. Deze droegen ze bij zich of waren aan een tafel vastgemaakt. Thuis hadden sommigen een slijpwiel voor hun messen. Er waren ook slijpbakken verkrijgbaar die met behulp van geolied zand of puim een scherpe rand op je mes konden zetten. Een aanzetstaal, in de vorm van een leren strop, zorgde er ook voor dat een botte rand tijdens het koken even snel aangescherpt kon worden. Reizigers hadden over het algemeen kleine zakwetstenen bij zich voor hun jachtmessen. In steden werden messen, bijlen, en scharen geslepen op een ingebouwde slijpsteen die geroteerd kon worden met een pedaal.  Voor mensen die niet handig genoeg waren in het slijpen op een wetsteen was er de messenpoetsmachine.

Sabatier Messen

Oud Sabatier mes
Een oud koksmes van het merk Sabatier.

Carbonstaal, dat voor een relatief zachte en gemakkelijk te slijpen rand zorgt, verving de minder geschikte metalen voor messen. In het jaar 1812 registreerde de Fransman “Sabatier” zijn merknaam voor de klassieke koksmessen. Deze messen werden bekend door de duurzame metalen lemmeten en de handvatten die met drie klinknagels stevig gemonteerd waren. Er ontstond al snel veel vraag naar de messen met het ronde logo. Tientallen bedrijven begonnen met het produceren van deze licht gebogen  Sabatier messen.  Het merk werd zelfs zo populair, dat bedrijven de vorm en het logo imiteerde om zo mee te liften op het succes van dit merk. Deze imitatie messen werden vervolgens goedkoper verkocht.

De geschiedenis laat ons dus zien dat messen al sinds de vijftiende eeuw opgehemeld werden door kookboeken. Rond de 15e eeuw was het mes zo’n groot statussymbool, dat het vaak als sierstuk werd gebruikt. Hoewel veel rijken deze sierstukken graag zagen, was er één vorst die ze tijdens het diner verboden heeft. Dit heeft geleid tot de uitvinding van het ronde tafelmes. Desalniettemin, bleven mensen hun messen slijpen en ontstond er vraag naar betere en scherpere messen. Dit vroeg om verandering waarna messen van carbonstaal werden gemaakt. In 1812 zorgde Sabatier voor de productie van duurzame en stevige keukenmessen.

In ons eerdere deel hebben wij laten zien welke ontwikkelingen het mes allemaal heeft gemaakt. Dit artikel valt hier te lezen: Geschiedenis van het Mes. Hierin bespreken we onder andere welke materialen er gebruikt werden voordat we metalen messen maakten.

Mijn Bronnen

  1. Scully, Terence. The Art of Cookery in the Middle Ages. Wood-bridge, Suffolk: Boydell, 1995.
  2. Clanchy, T. Michael. From Memory to Written Record, 253-293.
  3. Wilson, C. Anne. The Appetite and the Eye. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1991.
  4. Snodgrass, E. Mary. Encyclopedia Of Kitchen History. Taylor & Francis e-Library, 2004, 550-557.
Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Algemende voorwaardePrivacySitemap
2013-2022 SlijpsteenWinkel.nl